Prawidłowy rozwój dziecka zależy nie tylko od genetyki i środowiska, ale również od jakości codziennego żywienia. Szczególną rolę odgrywają długołańcuchowe kwasy tłuszczowe omega-3 - przede wszystkim DHA i EPA - które uczestniczą w dojrzewaniu mózgu, regulacji procesów immunologicznych oraz kształtowaniu funkcji poznawczych i behawioralnych. Coraz więcej badań wskazuje, że niedobory omega-3 mogą wpływać na koncentrację, proces uczenia się, odporność oraz ryzyko zaburzeń neurorozwojowych. W artykule przedstawiono aktualne dane dotyczące roli kwasów omega-3 w pediatrii oraz praktyczne aspekty ich suplementacji.
Dzieciństwo to okres szybkiego wzrostu komórkowego, dojrzewania mózgu i programowania metabolicznego, podczas którego niedobory żywieniowe mogą mieć długotrwałe konsekwencje. Optymalne odżywianie w dzieciństwie jest podstawowym czynnikiem determinującym wzrost, rozwój neurologiczny, zdrowie metaboliczne i ryzyko chorób długoterminowych1.
Spośród niezbędnych składników odżywczych wielonienasyconych kwasy tłuszczowe omega-3 (PUFA) odgrywają istotną rolę strukturalną i funkcjonalną w rozwijającym się mózgu, układzie odpornościowym i szlakach metabolicznych2.
Kwasy tłuszczowe omega-3 nie mogą być syntetyzowane de novo w wystarczających ilościach przez ludzki organizm i dlatego muszą być dostarczane poprzez właściwą dietę lub suplementację3.
Najbardziej biologicznie aktywnymi kwasami tłuszczowymi omega-3 are kwas eikozapentaenowy (EPA) i kwas dokozaheksaenowy (DHA), które pochodzą głównie ze źródeł takich jak ryby, owoce morza, oleje rybne i produkty na bazie alg4.
W wielu badaniach wykazano, że dzieci z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) często wykazują niższe poziomy DHA i EPA we krwi w porównaniu z ich prawidłowo rozwijającymi się rówieśnikami6.
Status omega-3 i suplementacja były szeroko badane u dzieci z zaburzeniami neurorozwojowymi. W siedmiu randomizowanych badaniach klinicznych obejmujących 511 uczestników, niższy status kwasów tłuszczowych omega-3 był konsekwentnie związany z większym nasileniem objawów w takich domenach jak nieuwaga i nadpobudliwość.
Metaanalizy RCT wykazały statystycznie istotne zmniejszenie objawów ADHD i koncentracji uwagi po suplementacji morskimi LC-PUFA, szczególnie w badaniach z wyższymi dawkami EPA i przez dłuższy czas. Niewielką do umiarkowanej poprawę uwagi i zachowania stwierdzono przy dawce EPA 300–1000 mg/dzień u dzieci z ADHD7,8.
Rycina 1. Mechanizmy działania kwasów omega-3 w ośrodkowym układzie nerwowym
Rycina 2. Wpływ kwasów omega-3 na mózg
W badaniach obserwacyjnych stwierdzono niższe poziomy wielonienasyconych kwasów tłuszczowych omega-3 u dzieci z zaburzeniami ze spektrum autyzmu (ASD) w porównaniu z grupą kontrolną, co może mieć związek z zachowaniem i funkcjonowaniem społecznym. Suplementacja LC-PUFA u dzieci z ASD przyniosły zróżnicowane wyniki. Kwasy omega-3 mogą również wpływać na oś jelita–mózg, potencjalnie poprawiając różnorodność mikrobioty i zmniejszając stan zapalny układowy9.
Wykazano korzystne efekty suplementacji LC-PUFA na dysleksję i zaburzenia koordynacji rozwojowej (DCD), a także poprawę umiejętności akademickich (tj. zdolności, umiejętności i strategie, które umożliwiają skuteczne przyswajanie wiedzy oraz analizę i syntezę informacji)10,11.
Duże zaburzenie depresyjne (MDD) ma również istotne znaczenie kliniczne u dzieci. Dziecięce MDD może zaburzać funkcjonowanie emocjonalne, poznawcze, społeczne oraz wiąże się ze zwiększonym ryzykiem zaburzeń lękowych i samobójstw. Wykazano, że podawanie wielonienasyconych kwasów tłuszczowych omega-3 wykazuje działanie przeciwdepresyjne poprzez modulację szlaków zapalnych i mechanizmów antyoksydacyjnych. Borsini i wsp. (2021) dowiedli w swoich badaniach, że wzrost metabolitów EPA i DHA u pacjentów z MDD był negatywnie skorelowany z nasileniem depresji. Te przeciwdepresyjne efekty kwasów omega-3 można osiągnąć poprzez modulację osi podwzgórze–przysadka–nadnercza (HPA), hamowanie neurodegeneracji i indukcję plastyczności neuronalnej. Ponadto DHA wywiera silne działanie neuroprotekcyjne częściowo poprzez enzymatyczną konwersję do neuroprotektyny D-1 (NPD-1), bioaktywnego mediatora lipidowego wytwarzanego w odpowiedzi na uszkodzenie nerwów i stres oksydacyjny.
Według Chang i wsp. progowe dawki omega-3 zapewniające korzystne efekty w poszczególnych schorzeniach wynoszą15:
Według Strawn i wsp.16 najskuteczniejszy zakres dawek w leczeniu depresji u dzieci w wieku 6–17 lat wynosił 1290–4300 mg/dzień połączonych EPA i DHA, co skutkowało 50% redukcją objawów.
Prawidłowy rozwój dziecka zależy nie tylko od genetyki i środowiska, ale również od jakości codziennego żywienia. Szczególną rolę odgrywają długołańcuchowe kwasy tłuszczowe omega-3 - przede wszystkim DHA i EPA - które uczestniczą w dojrzewaniu mózgu, regulacji procesów immunologicznych oraz kształtowaniu funkcji poznawczych i behawioralnych. Coraz więcej badań wskazuje, że niedobory omega-3 mogą wpływać na koncentrację, proces uczenia się, odporność oraz ryzyko zaburzeń neurorozwojowych. W artykule przedstawiono aktualne dane dotyczące roli kwasów omega-3 w pediatrii oraz praktyczne aspekty ich suplementacji.
Pełna treść artykułu, wraz z załącznikami do pobrania, dostępna jest dla prenumeratorów czasopisma, po zalogowaniu się.
Kwas foliowy od lat uznawany jest za kluczowy składnik diety kobiet planujących ciążę i przyszłych mam, głównie ze względu na jego rolę w zapobieganiu wadom cewy nerwowej. Coraz więcej badań pokazuje jednak, że jego wpływ sięga znacznie dalej – aż do programowania metabolicznego dziecka i kształtowania jego zdrowia w dorosłym życiu.
Choć markery nowotworowe nie służą do samodzielnego rozpoznawania choroby nowotworowej, ich znajomość staje się coraz ważniejsza także w praktyce dietetyka klinicznego pracującego z pacjentem onkologicznym. Warto jednak pamiętać, że markery nowotworowe mają liczne ograniczenia diagnostyczne, a ich wyniki zawsze wymagają interpretacji w kontekście całego obrazu klinicznego pacjenta.
Dieta Portfolio to jeden z najlepiej przebadanych modeli żywieniowych stosowanych w terapii zaburzeń lipidowych. Opiera się na połączeniu składników o udokumentowanym działaniu hipocholesterolemicznym, takich jak błonnik rozpuszczalny, białko roślinne, orzechy i sterole roślinne. Badania pokazują, że odpowiednio wdrożona może skutecznie obniżać stężenie cholesterolu LDL oraz wspierać profilaktykę chorób sercowo-naczyniowych.
