Kwas foliowy jest jednym z ważniejszych składników odżywczych w okresie planowania i trwania ciąży. Jego rola w tym okresie zwykle kojarzona jest z profilaktyką dotyczącą wpływu niedoboru tego składnika na powstawanie wad cewy nerwowej. Jednak w ostatnich latach coraz więcej badań wskazuje, że foliany wpływają także na tzw. programowanie metaboliczne, czyli proces, w którym żywienie matki w okresie prenatalnym kształtuje zdrowie metaboliczne jej dziecka w dorosłym życiu1.
PROGRAMOWANIE METBOLICZNE
Programowanie metaboliczne oznacza trwałe zmiany w metabolizmie i funkcjonowaniu narządów dziecka wynikające z warunków panujących w życiu płodowym. Kluczową rolę w tym procesie odgrywa metylacja DNA – modyfikacja, która może zmieniać ekspresję genów bez zmiany ich sekwencji. Kwas foliowy, jako donor grup metylowych, jest bezpośrednio zaangażowany w te mechanizmy. Zaburzenia jego dostępności w okresie ciąży mogą prowadzić do nieprawidłowej regulacji genów związanych z metabolizmem glukozy, lipidów i insuliny, co może prowadzić do zwiększonego ryzyka wad cewy nerwowej płodu, takich jak rozszczep kręgosłupa czy bezmózgowie, a także zwiększać ryzyko rozwoju chorób metabolicznych w późniejszym życiu dziecka2-5.
Choroby metaboliczne to zaburzenia przemiany materii obejmujące głównie nieprawidłowy metabolizm glukozy, lipidów i białek. Najczęściej dotyczą one otyłości, insulinooporności, cukrzycy typu 2 oraz dyslipidemii. Część z nich rozwija się na podłożu genetycznym, ale coraz większą rolę przypisuje się wpływom środowiskowym i epigenetycznym6,7.
Metaanaliza opublikowana w 2023 r. w „The Lancet” wykazała, że suplementacja kwasu foliowego w okresie okołokoncepcyjnym i w pierwszym trymestrze ciąży nie tylko redukuje ryzyko wad cewy nerwowej, ale także korzystnie wpływa na masę urodzeniową i rozwój metaboliczny dzieci8. Badania Yajnik i wsp. (2007) pokazały, że w przypadku kobiet z wysokim poziomem folianów, lecz niskim poziomem witaminy B12, u ich dzieci w wieku 6 lat częściej występowały cechy zespołu metabolicznego – wyższy poziom insuliny i większa zawartość tkanki tłuszczowej9. Wskazuje to, że równowaga między folianami a witaminą B12 ma kluczowe znaczenie dla prawidłowego programowania metabolicznego płodu10.
Kwas foliowy od lat uznawany jest za kluczowy składnik diety kobiet planujących ciążę i przyszłych mam, głównie ze względu na jego rolę w zapobieganiu wadom cewy nerwowej. Coraz więcej badań pokazuje jednak, że jego wpływ sięga znacznie dalej – aż do programowania metabolicznego dziecka i kształtowania jego zdrowia w dorosłym życiu.
Redakcja, dr n. med. Aneta Kościołek
Prawidłowy rozwój dziecka zależy nie tylko od genetyki i środowiska, ale również od jakości codziennego żywienia. Szczególną rolę odgrywają długołańcuchowe kwasy tłuszczowe omega-3 - przede wszystkim DHA i EPA - które uczestniczą w dojrzewaniu mózgu, regulacji procesów immunologicznych oraz kształtowaniu funkcji poznawczych i behawioralnych. Coraz więcej badań wskazuje, że niedobory omega-3 mogą wpływać na koncentrację, proces uczenia się, odporność oraz ryzyko zaburzeń neurorozwojowych. W artykule przedstawiono aktualne dane dotyczące roli kwasów omega-3 w pediatrii oraz praktyczne aspekty ich suplementacji.
czytaj dalej
dr n. med. Karolina Karabin
Choć markery nowotworowe nie służą do samodzielnego rozpoznawania choroby nowotworowej, ich znajomość staje się coraz ważniejsza także w praktyce dietetyka klinicznego pracującego z pacjentem onkologicznym. Warto jednak pamiętać, że markery nowotworowe mają liczne ograniczenia diagnostyczne, a ich wyniki zawsze wymagają interpretacji w kontekście całego obrazu klinicznego pacjenta.
czytaj dalej
dr n. med. i n. o zdr. Małgorzata Słoma-Krześlak
Dieta Portfolio to jeden z najlepiej przebadanych modeli żywieniowych stosowanych w terapii zaburzeń lipidowych. Opiera się na połączeniu składników o udokumentowanym działaniu hipocholesterolemicznym, takich jak błonnik rozpuszczalny, białko roślinne, orzechy i sterole roślinne. Badania pokazują, że odpowiednio wdrożona może skutecznie obniżać stężenie cholesterolu LDL oraz wspierać profilaktykę chorób sercowo-naczyniowych.
czytaj dalej
