Dzięki rozwojowi medycyny oraz lepszemu zrozumieniu procesów warunkujących funkcjonowanie naszego organizmu, współczesna fitoterapia znacząco różni się od tej sprzed kilkudziesięciu lat. Tradycje i utarte schematy ustąpiły miejsca analizom chemicznym i badaniom klinicznym, zaś preparaty roślinne stosowane w codziennej praktyce muszą być skuteczne i bezpieczne. Pomimo restrykcyjnych wymogów, w dolegliwościach układu pokarmowego wciąż wykorzystuje się szeroką gamę ziół i przetworów naturalnych, co wynika z ich charakterystycznych właściwości. Niektóre z nich mogą być zastosowane z bardzo dobrym rezultatem przy specyficznych jednostkach chorobowych.

SIBO – ZESPÓŁ ROZROSTU BAKTERYJNEGO JELITA CIENKIEGO

SIBO (Small Intestinal Bacterial Overgrowth) to zespół różnorodnych objawów będących konsekwencją niekorzystnego rozwoju mikrobiomu w jelicie zarówno cienkim, jak i grubym. Może odbywać się to na drodze przerostu, czyli nadmiernego rozmnożenia bakterii, jak i przez pojawienie się niepożądanych rodzajów drobnoustrojów, głównie anaerobów zazwyczaj zasiedlających jelito grube¹. Analizy flory bakteryjnej osób z SIBO wskazują na ponadprzeciętną obecność rozmaitych mikrobów gazotwórczych (rodzina Ruminococcaceae, rodzaje Oscillospira i Butyricimonas), wydłużających pasaż jelitowy (rodzina Christensenellaceae) oraz zaburzających motorykę jelit (rodzaje Thalassospira i Marvinbryantia)².

W efekcie u pacjentów z SIBO występują liczne objawy dyspeptyczne (m.in. wzdęcia, odbijanie się, uczucie pełności) i problemy z prawidłowym trawieniem. Pogłębiona diagnostyka może ujawnić niedobory żelaza oraz wielu witamin (w tym A, B12, D i E), przy nierzadko zaskakująco wysokim poziomie witaminy B9, a więc kwasu foliowego, który jest syntetyzowany przez bakterie jelitowe. Niemożność prawidłowego wchłonięcia niezbędnych składników odżywczych przekłada się na stan całego organizmu, co w dłuższym ujęciu czasowym zwiększa ryzyko wystąpienia innych poważnych chorób oraz ewentualnych powikłań³. Choć o SIBO wiemy coraz więcej, wciąż występują poważne trudności z prawidłowym rozpoznaniem – testy po obciążeniu glukozą lub laktulozą często dają fałszywe wyniki. W zasadzie jedyną pewność daje posiew pobranego aspiratu, lecz z uwagi na konieczność wykonania zabiegu gastroskopii, to wciąż rzadka procedura⁴. Wytyczne ACG (American College of Gastroenterology) z 2020 roku zalecają ściśle kontrolowaną antybiotykoterapię u osób z SIBO, jednak pod warunkiem wykluczenia innych przyczyn lub schorzeń mogących objawiać się podobnym przebiegiem⁵.

Z tego względu logika fitoterapii nie może być odmienna i za podstawę schematu terapeutycznego należy przyjąć środki o właściwościach przeciwdrobnoustrojowych. Wiele ziół wykazuje taki potencjał, przy czym często można z nich wyodrębnić odpowiedzialny za to wonny olejek eteryczny będący lotną i unikalną mieszaniną wielu grup biologicznie czynnych, głównie terpenów, estrów, aldehydów i ketonów. Poszczególne związki wykazują właściwości rozkurczające, przeciwzapalne, żółciopędne czy też bakteriobójcze, zaś ostateczny profil aktywności ściśle wynika ze wzajemnych proporcji pomiędzy poszczególnymi substancjami⁶. Olejek eteryczny wyekstrahowany z materiału roślinnego w naparze lub w nalewce zadziała przede wszystkim objawowo i doraźnie złagodzi część odczuwalnych dolegliwości. Przy dłuższym stosowaniu zapewne poprawi codzienny komfort, aczkolwiek jego wpływ na mikrobiom jelitowy ostatecznie będzie nieznaczny ze względu na przemiany metaboliczne zachodzące po spożyciu. Dlatego w (niestety nielicznych) doświadczeniach nad SIBO wykorzystuje się przede wszystkim preparaty kapsułkowane, będące kompozycjami aromatycznych ziół lub ekstraktów i olejków eterycznych, co zapewnia uwolnienie ciał czynnych w pożądanym miejscu.