Część 2: Zastosowanie kliniczne i bezpieczeństwo Adaptogeny podbijają rynek suplementów, obiecując odporność na stres i poprawę wydolności organizmu. W drugiej części artykułu przyglądamy się, co nauka rzeczywiście mówi o ich skuteczności i bezpieczeństwie w praktyce klinicznej. To przewodnik dla tych, którzy chcą wprowadzać te „fitoterapeutyki” świadomie, unikając ryzyka interakcji z lekami.
Adaptogeny definiuje się jako substancje pochodzenia naturalnego, które wykazują działanie normalizujące, zwiększając odporność organizmu na czynniki stresogenne2,3. Mechanizm ich działania przedstawiono w pierwszej części artykułu. Omówiono także ich wpływ na kluczowe systemy regulacyjne organizmu, ze szczególnym uwzględnieniem osi podwzgórze–przysadka–nadnercza (HPA), oraz scharakteryzowano najważniejszych przedstawicieli. Jednak samo zrozumienie mechanizmów molekularnych, choć niezbędne, jest tylko punktem wyjścia dla odpowiedzialnej praktyki klinicznej. W niniejszej, drugiej części przeglądu, uwaga zostanie przeniesiona z poziomu biologii molekularnej do realiów gabinetu dietetyka. Celem dostarczenia odpowiedzi na kluczowe pytania praktyczne: W jakich konkretnych sytuacjach klinicznych stosowanie adaptogenów znajduje najsilniejsze uzasadnienie w dowodach naukowych? Oraz, co najważniejsze, jak minimalizować ryzyko interakcji z lekami, zwłaszcza w kontekście coraz częstszej polifarmakoterapii? Ten mały przewodnik, ma dostarczyć narzędzia do bezpiecznej i opartej na zasadach EBM integracji adaptogenów z nowoczesną strategią dietoterapeutyczną.
Jak wykazano w pierwszej części artykułu adaptogeny, jako regulatory procesów metabolicznych, stanowią intensywny przedmiot badań1,9. Niektóre z nich wykazują udokumentowany wpływ na kluczowe wskaźniki metaboliczne, jak np. żeń-szeń. Cechują się także bezpieczeństwem, co potwierdzono w badaniu RCT (n = 74), podczas 12-tygodniowej suplementacji 3 g/dzień ekstraktu z Panax quinquefolius, która nie wpływała negatywnie na markery funkcji wątroby i nerek43. Obserwacje te wymagają jednak potwierdzenia. Wykazano też, że adaptogeny mają działanie antyoksydacyjne, głównie poprzez aktywację szlaku Nrf2/ARE, co prowadzi do indukcji ekspresji genów kodujących enzymy antyoksydacyjne i detoksykacyjne13, co może mieć znaczenie w niwelowaniu przewlekłego, niskopoziomowego stanu zapalnego (inflammaging) i stresu oksydacyjnego. Potencjał ten znajduje odzwierciedlenie w przytoczonych już badaniach klinicznych. Należy jednak zaznaczyć, że pojawiają się dane, które zaburzają ten obraz jak badanie (n = 14) wskazujące, że 8-tygodniowa suplementacja połączonym ekstraktem Rhodiola crenulata i Cordyceps sinensis w połączeniu z treningiem nie wpływa na ogólnoustrojowe markery stresu oksydacyjnego, co wskazują dalsze analizy31.
Niemniej jednak najbardziej znane pozostaje działanie adaptogenów polegające na modulacji osi HPA i normalizacji stanu przeciążenia, znajduje bezpośrednie zastosowanie kliniczne6, co również wykazano w przytoczonych już badaniach klinicznych. Interesujące dane dostarcza badanie DB-RCT na pacjentach z objawami Long COVID (n = 100), gdzie dwutygodniowa suplementacja standaryzowanym preparatem złożonym ADAPT-232 (Rhodiola, Eleutherococcus, Schisandra) skutkowała istotną poprawą aktywności fizycznej i koncentracji oraz obniżeniem stężenia markera stanu zapalnego IL-6 w porównaniu z grupą placebo8.
Niemniej jednak integracja adaptogenów z dietoterapią wymaga ścisłego przestrzegania zasad medycyny opartej na faktach (EBM), co obejmuje dobór odpowiedniego surowca, potrzebę standaryzacji, dawkowania oraz ocenę potencjalnych interakcji. Zatem wybór preparatu powinien być oparty na dowodach klinicznych potwierdzających jego skuteczność w danym wskazaniu. Kluczowe znaczenie ma stosowanie ekstraktów standaryzowanych na zawartość substancji czynnych w odpowiednich dawkach. Dodatkowo połączenie suplementacji adaptogenami z regularną aktywnością fizyczną stanowi obiecującą strategię terapeutyczną. Koncepcja ta wymaga jednak walidacji w badaniach klinicznych6. Warto również pamiętać, że pomimo ogólnie dobrego profilu bezpieczeństwa adaptogenów, konieczne jest zachowanie ostrożności klinicznej, zwłaszcza u pacjentów objętych polifarmakoterapią21.
Część 2: Zastosowanie kliniczne i bezpieczeństwo Adaptogeny podbijają rynek suplementów, obiecując odporność na stres i poprawę wydolności organizmu. W drugiej części artykułu przyglądamy się, co nauka rzeczywiście mówi o ich skuteczności i bezpieczeństwie w praktyce klinicznej. To przewodnik dla tych, którzy chcą wprowadzać te „fitoterapeutyki” świadomie, unikając ryzyka interakcji z lekami.
Pełna treść artykułu, wraz z załącznikami do pobrania, dostępna jest dla prenumeratorów czasopisma, po zalogowaniu się.
Nadciśnienie tętnicze pozostaje jednym z najpoważniejszych problemów zdrowotnych w Polsce i na świecie, a skuteczna kontrola ciśnienia nadal jest osiągana u zbyt małej liczby pacjentów. Coraz więcej badań wskazuje, że wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega-3 mogą umiarkowanie obniżać ciśnienie tętnicze oraz korzystnie wpływać na inne czynniki ryzyka sercowo- -naczyniowego.
Ziołolecznictwo, choć głęboko zakorzenione w tradycji, w świetle współczesnych badań zyskuje nowy wymiar skuteczności i bezpieczeństwa. Coraz więcej danych potwierdza, że odpowiednio dobrane preparaty roślinne mogą wspomagać leczenie schorzeń przewodu pokarmowego, takich jak SIBO, IBS czy GERD.
Pycnogenol®, standaryzowany ekstrakt z kory sosny nadmorskiej, wykazuje silne działanie antyoksydacyjne i przeciwzapalne oraz korzystnie wpływa na parametry kardiometaboliczne. Choć brak bezpośrednich badań klinicznych u kobiet z PCOS, dane z populacji z zespołem metabolicznym i cukrzycą typu 2 sugerują możliwe korzyści dla profilu lipidowego i gospodarki glukozowej.
