Starzenie się organizmu to proces, który jest uwarunkowany genetycznie, ale wpływ na niego ma również środowisko zewnętrzne. Starzenie się człowieka obejmuje zmiany w dynamice procesów biologicznych oraz behawioralnych i społecznych. Na poziomie komórkowym proces proces ten obejmuje:

• zwiększoną niestabilność genomową,
• skracanie się telomerów,
• zmiany epigenetyczne,
• zmiany w poziomie białek,
• dysfunkcję mitochondriów,
• zaburzenia komunikacji międzykomórkowej,
• spadek puli komórek macierzystych¹.

Wszystkie te procesy komórkowe wpływają na funkcjonowanie człowieka na poziomie organizmu i warunkują proces starzenia się. Na szczęście badania prowadzone w ostatnich latach coraz częściej wskazują, że codzienne nawyki, takie jak dieta i styl życia mogą w znacznym stopniu wpływać na przebieg i tempo tych procesów i warunkować, czy proces starzenia będzie przebiegał w sposób nieprawidłowy i nadmierny, czy może zdrowy i łagodny².

Mikrobiom przewodu pokarmowego jest coraz szerzej badany i z każdym rokiem dowiadujemy się o kolejnych połączeniach między funkcjonowaniem innych, czasem wydawałoby się, odległych układów i narządów a mikrobiotą jelitową (oś jelito–skóra, oś jelito–mózg, oś jelito–wątroba czy oś jelito–gospodarka hormonalna)^3,4. Naukowcy zaczęli się również zastanawiać, czy mikrobiota jelit ma też wpływ na proces starzenia? Okazuje się, że coraz więcej dowodów wskazuje na to, że to właśnie mikrobiom jelitowy leży u podstaw wielu zmian związanych z wiekiem i odgrywa rolę w długowieczności u różnych gatunków, w tym u ludzi^5,6.

MECHANIZMY WPŁYWU MIKROBIOTY JELITOWEJ NA PROCES STARZENIA SIĘ

Jaki jest mechanizm interakcji między mikrobiomem jelitowym a procesem starzenia się? Okazuje się, że relacja ta jest dwukierunkowa. Zarówno proces starzenia się ma wpływ na zmiany jakościowe i ilościowe zachodzące na poziomie mikrobioty jelitowej, jak i mikrobiota jelitowa i jej aktywność ma wpływ na przebieg procesów starzenia się na poziomie organizmu, jak i na poziomie komórkowym⁶. Jedną z ważnych osi tych interakcji jest ta związana z funkcjonowaniem układu immunologicznego². Postęp procesu starzenia się wiąże się ze stopniowym osłabieniem układu odpornościowego, co prowadzi do braku równowagi między aktywnością prozapalną a przeciwzapalną. Mikrobiom jest jednym z głównych czynników determinujących odpowiedź układu odpornościowego, a jego zaburzenia może podtrzymywać nasilenie reakcji prozapalnych⁷. Zmiany te, postępujące wraz z wiekiem, powodują przewlekły stan zapalny o charakterze ogólnoustrojowym, zazwyczaj o niskim nasileniu. Zwiększa on podatność na choroby przewlekłe i niepełnosprawność, w tym choroby układu krążenia, pogorszenie funkcji poznawczych, choroby metaboliczne, kruchość układu kostnego. Ponadto, w wyniku tych zmian na poziomie układu immunologicznego, mikrobioty i metabolizmu, zwiększa się ryzyko śmiertelności⁸. Połączenie procesów starzenia się organizmu ze stanem zapalnym jest często nazywane angielskim terminem inflammaging⁹.

Kolejną potencjalną ścieżką interakcji między mikroorganizmami jelitowymi a procesem starzenia się jest oś jelito–mózg. Koncepcja tej osi polega na tym, że mikrobiota jelitowa może w pewnym zakresie komunikować się z mózgiem i wpływać na zachowanie, w tym funkcje poznawcze wyższego rzędu. Ma to miejsce między innymi za pośrednictwem mediatorów neuronalnych, immunologicznych i hormonalnych².