Styl życia dzieci i młodzieży jest jednym z kluczowych obszarów zainteresowania zdrowia publicznego. W wielu krajach europejskich obserwuje się narastający problem niskiej aktywności fizycznej wśród najmłodszych, któremu często towarzyszą nieprawidłowe wzorce żywieniowe. Konsekwencją są nie tylko zaburzenia masy ciała, lecz także gorsze samopoczucie, obniżona sprawność fizyczna, trudności z koncentracją oraz zwiększone ryzyko chorób dietozależnych w późniejszych etapach życia. Szacuje się, że w Polsce około 30% dzieci i nastolatków ma nadwagę lub otyłość. Z tego względu coraz częściej podkreśla się, że działania profilaktyczne powinny być kompleksowe i uwzględniać zarówno aspekt żywienia, jak i regularnego ruchu.
Na tym tle szczególnego znaczenia nabiera ogólnopolskie badanie #zacznijodlekkiej 2025, zrealizowane wśród uczestników programu „Lekkoatletyka dla każdego!”. Skuteczność tej inicjatywy została już wielokrotnie potwierdzona w ramach wcześniejszych edycji projektów #zacznijodlekkiej, realizowanych przez Nestlé Polska i Polski Związek Lekkiej Atletyki w latach 2018, 2020 i 2023 we współpracy z jednostkami badawczymi Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego oraz Akademii Wychowania Fizycznego wWarszawie.
Kolejną edycję badania przeprowadzono w 2025 roku. Projekt realizowano w okresie od października do grudnia i objęto nim 1028 dzieci w wieku 10–14 lat, w tym 660 dziewcząt i 368 chłopców – zgodnie ze strukturą uczestników programu „Lekkoatletyka dla każdego”. Dane zebrano przy użyciu kwestionariusza ankiety dotyczącego sposobu żywienia oraz zwalidowanego kwestionariusza PAQ‑A, służącego do oceny aktywności fizycznej.
Analiza wyników wykazała, że w codziennym funkcjonowaniu dzieci istotną rolę nadal odgrywa regularność posiłków, w szczególności spożywanie śniadania. Większość badanych deklarowała jedzenie śniadania przed wyjściem do szkoły, jednak widoczne były różnice pomiędzy dziećmi z dużych miast a ich rówieśnikami z terenów wiejskich (~70% vs. 58%). Dzieci mieszkające w większych miastach częściej spożywały śniadanie regularnie, co może wynikać zarówno z organizacji dnia, jak i większej dostępności działań edukacyjnych. Z kolei na obszarach wiejskich częściej obserwowano nieregularność tego posiłku, co stanowi wyzwanie z perspektywy zdrowia publicznego.
Drugie śniadanie najczęściej miało formę kanapek i w większości przypadków było przygotowywane przez rodziców (w 2/3 przypadków). Pokazuje to istotną rolę środowiska domowego w kształtowaniu nawyków żywieniowych dzieci. To głównie rodzic decyduje o tym, co dziecko zje na śniadanie. Jednocześnie badanie ujawniło, że tylko niewielki odsetek uczniów uwzględniał w drugim śniadaniu warzywa (zaledwie 1 na 10 ankietowanych), natomiast część dzieci opierała ten posiłek głównie na produktach węglowodanowych, takich jak słodkie przekąski czy przetworzone produkty zbożowe. Taka struktura posiłku może prowadzić do szybkich wahań poziomu energii, pogorszenia koncentracji oraz sprzyjać podjadaniu w kolejnych godzinach dnia.
W kontekście nawodnienia najczęściej wybieranym napojem była woda, po którą sięgało około 2/3 badanych. Częściej wybierały ją dzieci z dużych miast, natomiast w mniejszych miejscowościach i na terenach wiejskich deklarowano większe spożycie soków oraz napojów słodzonych. Wraz z wiekiem obserwowano także spadek odsetka dzieci spożywających obiady w szkole (z 58% do 42% wskazujących, że codziennie) oraz zabierających napoje do placówki edukacyjnej. Może to świadczyć o rosnącej samodzielności starszych uczniów, ale jednocześnie o pogorszeniu regularności żywienia w tej grupie wiekowej.
Wyniki badania potwierdzają, że edukacja rodziców odgrywa kluczową rolę w kształtowaniu prawidłowych nawyków żywieniowych dzieci, szczególnie tych młodszych. To rodzice w największym stopniu decydują o dostępności produktów w domu, regularności posiłków oraz jakości pierwszego i drugiego śniadania. Their postawy żywieniowe, sposób komponowania posiłków oraz podejście do słodyczy, napojów słodzonych czy własna aktywność fizyczna stanowią dla dzieci podstawowy punkt odniesienia i model do naśladowania. Dlatego skuteczne działania profilaktyczne powinny obejmować nie tylko dzieci, ale również systematyczną edukację rodziców, uwzględniającą praktyczne aspekty planowania posiłków, organizacji żywienia w dni szkolne i okołotreningowe oraz budowania spójnych zasad żywieniowych w całej rodzinie.
Istotnym elementem badania była analiza zależności pomiędzy poziomem aktywności fizycznej a nawykami żywieniowymi. Wyniki wskazały na wyraźny związek pomiędzy tymi obszarami. Dzieci bardziej aktywne fizycznie częściej jadły śniadanie w domu, regularniej zabierały drugie śniadanie do szkoły oraz chętniej wybierały wodę zamiast napojów słodzonych. Rzadziej deklarowały całkowitą bierność w czasie wolnym i częściej podejmowały spontaniczne formy ruchu poza zajęciami szkolnymi.
Z kolei dzieci o niskim poziomie aktywności fizycznej częściej pomijały posiłki, wybierały produkty o niższej wartości odżywczej oraz spędzały czas wolny w pozycji siedzącej, głównie przed ekranami. Zjawisko to może prowadzić do utrwalania niekorzystnych schematów zachowań zdrowotnych, które z czasem stają się trudne do zmiany. Badanie potwierdza, że sama obecność zajęć wychowania fizycznego w szkole nie zawsze jest wystarczająca, jeśli nie towarzyszą jej właściwe wzorce żywieniowe i wsparcie ze strony środowiska domowego.
Analiza wyników z uwzględnieniem płci i wieku pokazała dodatkowe zróżnicowanie badanych zachowań. Dziewczynki częściej deklarowały regularność posiłków i lepszą organizację żywienia, jednocześnie w porównaniu z chłopcami wskazywały na niższy poziom aktywności fizycznej. Chłopcy natomiast częściej charakteryzowali się wysoką aktywnością ruchową, lecz ich wybory żywieniowe w większym stopniu odbiegały od zaleceń, szczególnie w zakresie spożycia napojów słodzonych i przekąsek o wysokiej gęstości energetycznej.
Wraz z wiekiem obserwowano spadek regularności żywienia oraz większą samodzielność w podejmowaniu decyzji żywieniowych. Młodsze dzieci częściej korzystały z posiłków przygotowywanych przez rodziców, co sprzyjało większej regularności. U starszych uczniów zauważalna była większa swoboda, ale jednocześnie wzrost ryzyka pogorszenia jakości diety.
Wyniki badania #zacznijodlekkiej 2025 jednoznacznie wskazują na potrzebę spójnego podejścia do edukacji zdrowotnej dzieci i młodzieży. Sama aktywność fizyczna nie kompensuje skutków nieprawidłowej diety, podobnie jak nawet najlepiej zbilansowane żywienie nie zastąpi regularnego ruchu. Z perspektywy dietetyki i zdrowia publicznego kluczowe znaczenie ma równoczesne oddziaływanie na oba te obszary.
Programy takie jak „Lekkoatletyka dla każdego!” pokazują, że połączenie aktywności fizycznej z edukacją żywieniową sprzyja kształtowaniu trwałych nawyków prozdrowotnych. W dłuższej perspektywie działania tego typu mogą przyczyniać się do poprawy jakości diety, zwiększenia poziomu aktywności fizycznej oraz ograniczenia ryzyka występowania chorób dietozależnych w dorosłym życiu. Stanowi to realną inwestycję w zdrowie przyszłych pokoleń i ważny kierunek dalszych działań profilaktycznych.
Pełen raport jest dostępny na stronie: www.nestle.pl/csv/dkcikr/ez/raport-zacznijodlekkiej-2025
Choć markery nowotworowe nie służą do samodzielnego rozpoznawania choroby nowotworowej, ich znajomość staje się coraz ważniejsza także w praktyce dietetyka klinicznego pracującego z pacjentem onkologicznym. Warto jednak pamiętać, że markery nowotworowe mają liczne ograniczenia diagnostyczne, a ich wyniki zawsze wymagają interpretacji w kontekście całego obrazu klinicznego pacjenta.
Dieta Portfolio to jeden z najlepiej przebadanych modeli żywieniowych stosowanych w terapii zaburzeń lipidowych. Opiera się na połączeniu składników o udokumentowanym działaniu hipocholesterolemicznym, takich jak błonnik rozpuszczalny, białko roślinne, orzechy i sterole roślinne. Badania pokazują, że odpowiednio wdrożona może skutecznie obniżać stężenie cholesterolu LDL oraz wspierać profilaktykę chorób sercowo-naczyniowych.
Hiperglikemia w ciąży nie kończy się wraz z porodem – jej skutki mogą wpływać na zdrowie matki i dziecka przez całe życie. Coraz więcej badań pokazuje, że nawet łagodne zaburzenia gospodarki węglowodanowej w okresie prenatalnym programują metabolizm płodu, zwiększając ryzyko otyłości, cukrzycy typu 2 czy chorób sercowo- -naczyniowych w przyszłości. Cukrzyca ciążowa staje się więc nie tylko problemem położniczym, lecz także wyzwaniem zdrowia publicznego o wymiarze międzypokoleniowym.
