Wraz z rozwojem dietetyki sportowej pojawiają się nowe teorie i strategie żywienia, które mają przynosić korzyści w sporcie. Jednak dane dotyczące skuteczności różnego rodzaju strategii są niejednoznaczne i często powodują konsternację w środowisku zawodników, trenerów, lekarzy medycyny sportowej oraz przede wszystkim dietetyków. Duże zagrożenie stanowi również przeniesienie upowszechniania wiedzy żywieniowej do social mediów, prowadzące do uproszczenia formy przekazu, stronniczości lub nadinterpretacji wyników przez osoby niezaznajomione z metodologią naukową¹.

Z tego powodu w grudniu 2025 roku Hiszpańskie Towarzystwo Żywieniowe (SEÑ) przygotowało i opublikowało obszerny przegląd narracyjny dotyczący różnych modeli żywieniowych, które obecnie są stosowane w sporcie amatorskim i zawodowym. Multidyscyplinarny zespół ekspertów przeanalizował diety nisko- i wysokowęglowodanowe, dietę ketogeniczną, roślinną, paleolityczną, a także strategie uwzględniające timing żywienia, tzn. post przerywany oraz żywienie periodyzowane w aspekcie węglowodanów. Każdy z wymienionych modeli został oceniony przez pryzmat wpływu na wydolność w dyscyplinach sportowych uwzględniających kategorie wagowe, sportach zespołowych, sylwetkowych, wytrzymałościowych oraz szybkościowo-siłowych. Uwzględniono również praktyczne zastosowanie modeli żywieniowych oraz potencjalne zagrożenia wynikające z ich stosowania¹. Celem przeglądu SEÑ było przygotowanie kompleksowego i krytycznego przeglądu najpopularniejszych strategii żywieniowych stosowanych w sporcie przez pryzmat cech specyficznych dla różnych grup dyscyplin, uwzględniając najwyższą jakość dowodów z badań, a także biorąc pod uwagę aspekty możliwe do zastosowania w realnych warunkach.

DIETY WYSOKOWĘGLOWODANOWE

Diety wysokowęglowodanowe (ang. High Carbohydrate Diets, HCD) uznawane są, wg aktualnego stanu wiedzy naukowej, za najkorzystniejsze w aspekcie poprawy szeroko rozumianej wydolności w sporcie². Wynika to z fizjologicznej roli węglowodanów, jako podstawowego substratu energetycznego dla pracujących mięśni, szczególnie w przypadku wysiłków o umiarkowanej lub wysokiej intensywności. Dodatkowo węglowodany pełnią inne role, np. sygnalizacyjne (szlaki mTOR i AMPK) oraz immunologiczne. Za HCD uznaje się najczęściej diety dostarczające powyżej 50% węglowodanów. Węglowodany są w organizmie magazynowane w postaci glikogenu w mięśniach szkieletowych (ok. 300–700 g) oraz wątrobie (ok. 100 g). Zmagazynowana ilość zależna jest przede wszystkim od sposobu żywienia oraz rodzaju i intensywności podejmowanej aktywności. W przypadku wyczerpania zmagazynowanych zapasó w glikogenu mięśniowego dochodzi do spadku wydolności oraz siły a także pojawienia się uczucia zmęczenia, co w konsekwencji doprowadzi do pogorszenia wyniku^1,3.

WPŁYW HCD NA WYNIKI SPORTOWE W ZALEŻNOŚCI OD RODZAJU WYSIŁKU

Najsilniej udowodniony wpływ HCD dotyczy poprawy wyników w sportach wytrzymałościowych. Odpowiednio wysoki poziom zmagazynowanego glikogenu pozwala na utrzymanie wysokiej intensywności wysiłku przez długi czas. Towarzystwa naukowe zalecają zwiększanie podaży węglowodanów na godzinę wysiłku wraz z wydłużeniem planowanego czasu trwania aktywności. Wysokie spożycie węglowodanów maksymalizuje zdolności utleniania węglowodanów, co korzystnie wpływa na wydolność, opóźnia uczucie pojawienia się zmęczenia oraz zmniejsza uszkodzenia mięśni indukowane wysiłkiem. W sportach siłowych zapotrzebowanie na węglowodany nie jest aż tak wysokie, jednak pokrycie zapotrzebowania na nie jest istotne dla resyntezy glikogenu pomiędzy sesjami treningowymi, co pozwala na wykonanie treningów o większej intensywności i objętości. W przypadku sportów zespołowych takich, jak np. piłka nożna, uwzględniono charakterystykę wykonywanego wysiłku, tj. wysoką intensywność wykonywaną z przerwami, a na wysokich poziomach rozgrywek dodatkowo przeplataną okresami niepełnej regeneracji. W takich sytuacjach resynteza glikogenu mięśniowego za pomocą diety wysokowęglowodanowej ma kluczowe znaczenie^4,5. W przypadku dyscyplin artystycznych (np. gimnastyka artystyczna, taniec) duże zagrożenie stanowi częste występowanie wśród zawodników zjawiska niskiej dostępności energii (ang. Low Energy Availability, LEA). Jest to spowodowane presją na utrzymanie pożądanej masy (najczęściej niskiej) i odpowiedniego składu ciała. Niska podaż węglowodanów w tym wypadku będzie prowadzić do obniżenia jakości treningu, zdolności koncentracji oraz zaburzonej regeneracji, co przełoży się na zwiększone ryzyko kontuzji¹.