Zakażenie Helicobacter pylori dotyczy ponad połowy populacji świata i jest jednym z kluczowych czynników rozwoju raka żołądka. Choć standardem leczenia pozostaje antybiotykoterapia wsparta inhibitorami pompy protonowej, narastająca antybiotykooporność i częste niepowodzenia eradykacji skłaniają do poszukiwania terapii wspomagających. Coraz większe zainteresowanie budzi Nigella sativa (czarnuszka siewna) – roślina o udokumentowanych właściwościach przeciwbakteryjnych i przeciwzapalnych.
Helicobacter pylori − jest gram ujemną, spiralną, mikroaerofilną, ureazo-dodatnią pałeczką, która stanowi przyczynę przewlekłych zakażeń żołądka u ponad połowy ludzkiej populacji na świecie. Infekcja nabywana jest w dzieciństwie, najczęściej drogą fekalno-oralną lub oralno-oralną i, w przypadku braku leczenia, będzie egzystować przez całe życie. Siedliskiem drobnoustroju w organizmie człowieka jest warstwa śluzu pokrywająca komórki nabłonkowe żołądka. Często osoby zakażone bakterią Helicobacter pylori (H. pylori) nie mają żadnych objawów ani chorób związanych z tą bakterią W Polsce szacuje się, że zakażenie tą bakterią dotyczy ponad 80% osób dorosłych i ponad 30% dzieci do osiemnastego roku życia.
Rak żołądka jest drugim pod względem częstości występowania nowotworem na świecie. Stanowi także drugą przyczynę zgonów z powodu tej choroby. Obecnie uważa się, że jedną z najważniejszych przyczyn raka żołądka jest zakażenie Helicobacter pylori. Bakteria ta została uznana za karcynogen I grupy przez International Agency for Research on Cancer w 1994 roku. Opierając się na wielu badaniach, wykazano związek tego zakażenia z rozwojem raka.
Infekcja Helicobacter pylori inicjuje proces karcynogenezy, prowadząc do zmian genetycznych i fenotypowych nabłonka żołądka, co powoduje zapalenie zanikowe i dalszą kaskadę zmian zakończoną rakiem żołądka.
Zakażenie jest również przyczyną innych chorób spoza przewodu pokarmowego, w tym: niedokrwistości z niedoboru żelaza, samoistnej małopłytkowości i niedoboru witaminy B12.
Szczegółowe wytyczne i wskazania do eradykacji zawarte zostały w wytycznych Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii z 2013 r. dotyczących diagnostyki i leczenia zakażenia Helicobacter pylori7 , stworzonych na podstawie Konsensusu Maastricht IV/Florencja.
Wskazania do badania i eradykacji Helicobacter pylori:
Postęp w wiedzy dotyczącej infekcji Helicobacter pylori, nowe metody wykrywania zakażenia, narastająca antybiotykooporność sprawiają, że podlegają modyfikacji zasady diagnostyki i leczenia. Aktualne zasady postępowania w zakażeniu Helicobacter pylori zostały przedstawione w dwóch dokumentach – szósty raport Maastricht/Florencja (2022), rekomendacje Grupy Roboczej Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii (2023).
Eradykacja bakterii następuje w wyniku podania antybiotyków i inhibitorów pompy protonowej. Ze względu na częstą reinfekcję, jak również coraz częstszą antybiotykooporność oraz efekty uboczne antybiotykoterapii, warto poznać i docenić działanie czarnuszki i pochodzącego z niej oleju.
Nigella sativa L., inaczej czarnuszka siewna, czarnuszka ogrodowa lub czarny kmin, to roślina, której czarne nasiona znalazły zastosowanie w przemyśle spożywczym, np. jako dodatek do pieczywa lub przyprawa do dań. W smaku jest dość pikantna, ale najważniejsze są jej właściwości farmakologiczne. W zależności od miejsca pochodzenia skład olejku z czarnuszki może się różnić. Do jego najważniejszych związków czynnych należą: tymochinon (30−48%), tymohydrochinon, ditymochinon, p-cymen (7−15%), karwakrol (6−12%), 4-terpineol (2−7%), t-anetol (1−4%), α-pinen i tymol. Również inne składniki olejku eterycznego, takie jak karwon, limonen i cytronelol zostały stwierdzone w składzie oleju z czarnuszki.
Poza przeciwzapalnym, przeciwdrgawkowym, przeciwutleniającym, przeciwnowotworowym i przeciwgrzybicznym działaniem, czarnuszka wykazuje również działanie przeciwbakteryjne, którego mechanizm nie jest jeszcze do końca poznany. Zastosowanie przeciwbakteryjne czarnuszki w odniesieniu do gram-ujemnych bakterii, jakimi są Helicobacter pylori czy Staphylococcus aureus, zostało potwierdzone w badaniach.
Jeden z mechanizmów działania polega na tym, że ekstrakt z czarnuszki stanowi inhibitor ureazy, enzymu produkowanego przez H. pylori, katalizującego rozkład mocznika do amoniaku i dwutlenku węgla.. To przeciwbakteryjne działanie zostało również potwierdzone w badaniu z użyciem m.in. ekstraktu z czarnuszki przeprowadzonym w Iranie. Wpływ wyciągu z czarnuszki był porównywalny do działania metronidazolu, ale mniejszy niż amoksycyliny u bakterii opornych na działanie metronidazolu12.
Pomimo zaleceń obecnej terapii wskazującej na potrzebę zastosowania inhibitorów pompy protonowej i antybiotyków (najczęściej dwóch), niepowodzenia eradykacji wynoszą średnio 20%. Stąd potrzeba znalezienia innych wspomagających lub zastępujących leczenie farmakologiczne roślin i ich pochodnych.
Porównano działanie ekstraktu z czarnuszki. z protokołem antybiotykoterapii H.pyroli. W innym badaniu uczestników podzielono na 4 następujące grupy:
1 grupa: potrójna terapia (TT) składająca się z klarytromycyny (tab. 500 mg 2 razy dziennie), amoksycyliny (1 g 2 x dziennie przez tydzień), omeprazolu (OM) – 40 mg 1 raz dziennie przez 4 tygodnie) [n = 23],
2 grupa: 1 g NS (Nigella sativa proszek w kapsułce, 500 mg 2 razy dziennie po 2 kapsułki po posiłku przez 4 tygodnie) + 40 mg OM 1 raz dziennie przez 4 tygodnie [n = 21],
3 grupa: 2 g NS (Nigella sativa proszek w kapsułce, 500 mg 2 razy dziennie po posiłku przez 4 tygodnie) + 40 mg OM 1 raz dziennie przez 4 tygodnie [n = 21]
4 grupa: 3 g NS (Nigella sativa proszek w kapsułce, 500 mg 3 razy dziennie po posiłku przez 4 tygodnie) + 40 mg OM 1 raz dziennie przez 4 tygodnie [n = 23].
Brak antygenów H. pylori w kale po 4 tygodniach terapii uznano za pozytywną eradykację. Celem tego badania było sprawdzenie efektu trzech dawek Nigella sativa (proszek ze zmielonych nasion) w procesie eradykacji H. pylori u osób z niestrawnością czynnościową i ich porównanie do standardowej potrójnej terapii (TT). Najlepsze efekty, zbliżone do TT, uzyskano przy dawce 2 g/dzień, natomiast efekty dawek 1 g i 3 g/dzień były znacząco mniejsze niż TT, ale w dalszym ciągu efektywne u 48% pacjentów. W badaniach zauważono również, że osoby z negatywną eradykacją w wyniku TT po zastosowaniu ekstraktu z czarnuszki w dawce 3 g przez 4 tygodnie nie miały obecnych w kale antygenów H.pyroli. Wskazuje to na możliwość zastosowania czarnuszki u osób ze szczepami bakterii opornymi na antybiotyki.
Jednocześnie w badaniach in vitro, zauważono, że większa dawka (3 g) miała mniejsze efekty terapeutyczne (47,8%) niż dawka 2 g/dzień (66,7%). Może być to związane z faktem, że różnorodne substancje zawarte w zmielonych nasionach czarnuszki w zbyt dużej dawce działają antagonistycznie względem siebie.
W badaniach wykazano, że główny składnik czarnuszki – tymochinon – ma właściwości antybakteryjne w kierunku H. pylori utrzymujące się w serum i soli fizjologicznej przez 24 godziny od podania, co potwierdzają badania przeprowadzone na myszach i królikach.
Olej z Nigella sativa zwiększa w żołądku poziom mucyny i glutationu oraz obniża zawartość histaminy w błonie śluzowej żołądka, dlatego może odgrywać znaczącą rolę w leczeniu wrzodów żołądka indukowanych przez indometacynę i etanol. Tymochinon stymuluje również pepsynogen do aktywacji pepsyny w soku żołądkowym i wykazuje działanie ochronne przed wrzodami żołądka. Przeciwzapalny efekt tymochinonu został również odnotowany w leczeniu uszkodzeń żołądka. Tymochinon zmniejsza naciek neutrofilów poprzez zmniejszenie mieloperoksydazy, która działa jako marker ostrego zapalenia. Zmiatanie wolnych rodników i aktywność antyoksydacyjna tymochinonu odgrywają znaczącą rolę we wpływie tej rośliny na zaburzenia układu pokarmowego.
W endokrynologii wyróżnia się dwie najważniejsze jednostki chorobowe związane z zaburzeniami wydzielania kortyzolu – chorobę Addisona i zespół Cushinga. Jednak badania pokazują, że zaburzenia wydzielania kortyzolu mogą również współistnieć z takimi chorobami, jak: otyłość, zespół metaboliczny, cukrzyca typu 2, zaburzenia depresyjne czy choroby z autoagresji.
Selen ma duże znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka. Pierwiastek ten jest ściśle związany z prawidłowym funkcjonowaniem tarczycy oraz prawidłowym metabolizmem hormonów tarczycowych, pełni również rolę w leczeniu chorób tego narządu.. W ostatnich latach prowadzono wiele badań dotyczących znaczenia selenu w leczeniu choroby Hashimoto. Badania wskazują wyraźnie na pozytywny wpływ terapeutyczny suplementacji selenu u chorych z autoimmunologiczną niedoczynnością tarczycy leczonych lewotyroksyną w połączeniu z suplementacją selenu oraz u pacjentów z subkliniczną niedoczynnością.
Nagła zmiana klimatu, jedzenia czy wody podczas podróży może zaburzyć równowagę mikrobioty jelitowej i prowadzić do biegunek oraz problemów trawiennych. Coraz więcej badań dowodzi, że odpowiednio dobrane szczepy probiotyczne, stosowane profilaktycznie, mogą skutecznie chronić zdrowie układu pokarmowego w czasie wyjazdów.
