Choroba hemoroidalna to jedno z najczęstszych schorzeń proktologicznych, które mimo swojej powszechności wciąż pozostaje tematem tabu. Tymczasem odpowiednia dieta, nawodnienie i codzienne nawyki mogą nie tylko łagodzić objawy, ale także realnie zmniejszać ryzyko nawrotów i konieczności leczenia zabiegowego. Coraz więcej badań pokazuje, że sposób żywienia wpływa na funkcjonowanie jelit, stan zapalny i komfort wypróżnień – czyli kluczowe elementy w profilaktyce i terapii hemoroidów.
Odpowiednia dieta jest ważnym elementem na każdym etapie leczenia choroby hemoroidalnej (hemorrhoidal disease, HD), począwszy od działań profilaktycznych, poprzez leczenie zachowawcze, aż po czynnik zmniejszający ryzyko nawrotów po zabiegach chirurgicznych1.
Hemoroidy, nazywane także guzkami krwawniczymi, są fizjologicznymi strukturami kanału odbytu. Stanowią formę ciał jamistych zbudowanych z mięśniówki gładkiej, tkanki łącznej i rozbudowanego splotu naczyń krwionośnych, które uczestniczą w poprawnym zamykaniu kanału odbytu i zachowaniu kontroli nad oddawaniem stolca2,3.
Chorobę hemoroidalną diagnozuje się wówczas, gdy guzki krwawnicze nadmiernie wypełniają się krwią, a podczas defekacji nie zostają z niej całkowicie opróżnione. To powoduje ich podrażnienie, rozciąganie i pojawienie się objawów takich jak krwawienie, świąd, wypadanie guzków, dyskomfort i ból2.
Wyróżnia się hemoroidy wewnętrzne i zewnętrzne. Te pierwsze znajdują się powyżej linii grzebieniastej kanału odbytu i zwykle są bezbolesne, ale mogą powodować krwawienie świeżą krwią podczas defekacji. W zaawansowanych stadiach dochodzi do wypadania guzków, które mogą samoistnie wracać na miejsce lub wymagać manualnego odprowadzenia. Hemoroidy zewnętrzne leżą poniżej linii grzebieniastej, są bogato unerwione, stąd ich podrażnienie, zakrzepica czy stan zapalny powodują silny ból2.
HD znacząco pogarsza jakość życia pacjentów, utrudniając codzienne funkcjonowanie i wiąże się nie tylko z bólem fizycznym, ale stanowi także duże obciążenie psychiczne. Jednocześnie ten wstydliwy problem jest jednym z najczęstszych schorzeń proktologicznych i dotyka aż 20–36% osób dorosłych2.
Patogeneza HD jest złożona i nie do końca poznana. Przypuszcza się, że jej przyczyną są zmiany w obrębie splotów tętniczo-żylnych guzków, tkanki łącznej podtrzymującej i nerwowo-mięśniowej1,4.
Czynniki zwiększające ryzyko rozwoju HD obejmują:2,3,4,5,6
Czynniki zwiększające ciśnienie w obrębie żył miednicy i jamy brzusznej:
Czynniki związane z dietą i nawodnieniem:
Styl życia
Czynniki osobnicze i zdrowotne:
Biorąc pod uwagę rosnącą częstość występowania HD i poczucie wstydu jej towarzyszące, profilaktyka nabiera szczególnego znaczenia. Obejmuje ona przede wszystkich modyfikację czynników ryzyka, takich jak styl życia, dieta oraz zachowania toaletowe2,4. Pomocna jest koncepcja TONE, która zakłada krótkie (do 3 min) korzystanie z toalety, regularne wypróżnianie, bez nadmiernego parcia oraz odpowiednią podaż błonnika5,7.
Choroba hemoroidalna to jedno z najczęstszych schorzeń proktologicznych, które mimo swojej powszechności wciąż pozostaje tematem tabu. Tymczasem odpowiednia dieta, nawodnienie i codzienne nawyki mogą nie tylko łagodzić objawy, ale także realnie zmniejszać ryzyko nawrotów i konieczności leczenia zabiegowego. Coraz więcej badań pokazuje, że sposób żywienia wpływa na funkcjonowanie jelit, stan zapalny i komfort wypróżnień – czyli kluczowe elementy w profilaktyce i terapii hemoroidów.
Pełna treść artykułu, wraz z załącznikami do pobrania, dostępna jest dla prenumeratorów czasopisma, po zalogowaniu się.
Dieta Portfolio to jeden z najlepiej przebadanych modeli żywieniowych stosowanych w terapii zaburzeń lipidowych. Opiera się na połączeniu składników o udokumentowanym działaniu hipocholesterolemicznym, takich jak błonnik rozpuszczalny, białko roślinne, orzechy i sterole roślinne. Badania pokazują, że odpowiednio wdrożona może skutecznie obniżać stężenie cholesterolu LDL oraz wspierać profilaktykę chorób sercowo-naczyniowych.
Wzdęcia, bóle brzucha, biegunki i zaparcia często kończą się diagnozą IBS, ale czasem pod tym rozpoznaniem kryje się coś więcej niż „wrażliwe jelita”. Coraz więcej badań pokazuje, że przewlekłe dolegliwości jelitowe mogą pojawić się po przebytych infekcjach przewodu pokarmowego, również pasożytniczych. Giardia intestinalis i Blastocystis spp. to pierwotniaki, które mogą wpływać na mikrobiotę, barierę jelitową i odporność śluzówkową, pozostawiając objawy długo po ustąpieniu ostrej choroby.
Coraz więcej badań wskazuje, że choroby psychiczne i zaburzenia gospodarki węglowodanowej pozostają ze sobą w ścisłej, dwukierunkowej zależności. Osoby z depresją, schizofrenią czy chorobą afektywną dwubiegunową znacznie częściej rozwijają insulinooporność i cukrzycę typu 2, a sama cukrzyca może nasilać objawy psychiczne oraz pogarszać jakość życia pacjentów. Wspólne mechanizmy obejmują m.in. przewlekły stan zapalny, zaburzenia osi podwzgórze–przysadka–nadnercza, nieprawidłowości w układzie serotoninergicznym oraz wpływ leków psychiatrycznych na metabolizm glukozy i masę ciała.
