Kryteria Rzymskie V to najnowsza aktualizacja jednego z najważniejszych narzędzi diagnostycznych w gastroenterologii, wprowadzająca istotne zmiany w rozpoznawaniu zaburzeń jelitowomózgowych. Nowa klasyfikacja porządkuje jednostki chorobowe, modyfikuje definicje – szczególnie zespołu jelita nadwrażliwego – oraz odchodzi od części dotychczasowej terminologii. Zmiany te mają na celu lepsze dopasowanie diagnostyki do realnych objawów pacjentów i aktualnej wiedzy klinicznej.
Cynk jest drugim pod względem częstości występowania pierwiastkiem śladowym w organizmie człowieka i pełni kluczową rolę w funkcjonowaniu układu odpornościowego, stabilności genomu, proliferacji i różnicowaniu komórek oraz w reakcjach antyoksydacyjnych. U pacjentów onkologicznych zaburzenia homeostazy cynku są szczególnie częste i mogą wynikać z interakcji pomiędzy samym nowotworem, leczeniem przeciwnowotworowym a zaburzeniami stanu odżywienia. Coraz więcej danych sugeruje, że niedobór cynku nie tylko współistnieje z chorobą nowotworową, lecz może wpływać na jej przebieg, tolerancję leczenia oraz jakość życia chorych.
ROLA BIOLOGICZNA CYNKU ISTOTNA W ONKOLOGII
Cynk jest niezbędnym kofaktorem ponad 300 enzymów oraz licznych białek regulatorowych, w tym czynników transkrypcyjnych zawierających motywy „palców cynkowych”. W kontekście onkologii szczególnie istotne są następujące funkcje:
- Stabilność genomu i naprawa DNA – cynk uczestniczy w strukturze i funkcji białek naprawy DNA oraz chroni przed stresem oksydacyjnym. Jego niedobór sprzyja uszkodzeniom DNA, mutagenezie i niestabilności chromosomalnej.
- Regulacja cyklu komórkowego i apoptozy – cynk moduluje aktywność kinaz i fosfataz, wpływa na ekspresję białek pro- i antyapoptotycznych oraz może oddziaływać na funkcję p53 – kluczowego supresora nowotworowego.
- Funkcjonowanie układu odpornościowego – pierwiastek ten warunkuje prawidłową liczbę i aktywność limfocytów T, B oraz komórek NK, a także dojrzewanie i aktywację komórek dendrytycznych. Niedobór cynku prowadzi do immunosupresji komórkowej i humoralnej.
- Antyoksydacyjna i przeciwzapalna aktywność – cynk zwiększa aktywność dysmutazy ponadtlenkowej, indukuje metalotioneiny i moduluje szlaki zapalne, w tym NF-κB, co ma znaczenie dla mikrośrodowiska guza.
W przebiegu choroby nowotworowej obserwuje się charakterystyczne obniżenie zawartości cynku w komórkach nowotworowych w porównaniu z tkanką prawidłową. Zjawisko to opisano m.in. w raku wątrobowokomórkowym, krtani, trzustki, jelita grubego i prostaty.
Niedobór cynku jest częstym, lecz często niedostrzeganym problemem u pacjentów onkologicznych, wynikającym z choroby, jej leczenia oraz zaburzeń odżywienia. Pierwiastek ten odgrywa kluczową rolę w odporności, naprawie DNA i regulacji procesów komórkowych, dlatego jego deficyt może pogarszać przebieg choroby i tolerancję terapii. Coraz więcej badań wskazuje, że monitorowanie i odpowiednie korygowanie poziomu cynku może mieć istotne znaczenie dla jakości życia i rokowania chorych.
