Nagła zmiana klimatu, jedzenia czy wody podczas podróży może zaburzyć równowagę mikrobioty jelitowej i prowadzić do biegunek oraz problemów trawiennych. Coraz więcej badań dowodzi, że odpowiednio dobrane szczepy probiotyczne, stosowane profilaktycznie, mogą skutecznie chronić zdrowie układu pokarmowego w czasie wyjazdów.
Zmiana środowiska, klimatu, żywności oraz wody pitnej stanowi istotne obciążenie dla przewodu pokarmowego podczas podróży. Wzrost ryzyka wystąpienia biegunek infekcyjnych, zaburzeń trawienia oraz obniżonej odporności sprawiają, że profilaktyczne zastosowanie określonych szczepów probiotycznych w tym czasie staje się ważnym elementem dbania o zdrowie. W niniejszym artykule omówiono probiotyki, które są szczególnie zalecane w profilaktyce biegunki podróżnych (częstego problemu zdrowotnego wśród turystów). Przedstawiono również zasady skutecznej probiotykoterapii przed podróżą i podczas niej oraz wskazano, jakie inne działania mogą zmniejszyć ryzyko dolegliwości ze strony układu pokarmowego w trakcie wyjazdu.
Właściwości probiotyków zależą od szczepu, dlatego nie każdy z nich będzie tak samo skuteczny w profilaktyce podróżnej. Który z nich wybrać, aby zapobiec biegunce podróżnych i innym nieprzyjemnym dolegliwościom?
Jednym z najlepiej przebadanych i skutecznie działających probiotyków, który zaleca się przyjmować co najmniej na kilka dni przed podróżą, jest Saccharomyces boulardii. Drożdże z tego gatunku znajdują zastosowanie we wspomaganiu leczenia biegunki poantybiotykowej, ale nie tylko. Saccharomyces boulardii jest wykorzystywany również w przypadku pojawienia się ostrej biegunki infekcyjnej wywołanej przez bakterie lub wirusy3. Badania z udziałem dzieci wykazały, że już w 3. dniu przyjmowania S. boulardii ponad 80% badanych z tej grupy nie wykazywało objawów ostrej biegunki infekcyjnej4. Korzystne działanie drożdży z tego gatunku zostało potwierdzone również w przypadku biegunki podróżnych3,5. Dodatkowym atutem jest fakt, że probiotykoterapia z zastosowaniem tych drożdży zmniejsza ryzyko wystąpienia ponownego epizodu biegunki, następującego zwykle w odstępie 2 miesięcy6. Może być to szczególnie korzystne dla osób często podróżujących.
Lactobacillus rhamnosus GG (LGG) to szczep probiotyczny, który wyizolowano po raz pierwszy w 1983 roku z układu pokarmowego zdrowego człowieka. Od tego czasu stał się jednym z najbardziej przebadanych klinicznie szczepów preparatów osłonowych. Lactobacillus rhamnosus GG (LGG) charakteryzuje się wysoką zdolnością przylegania do komórek błony śluzowej jelita, co ułatwia kolonizację. Ponadto zmniejsza ekspresję markerów prozapalnych i stymuluje wytwarzanie czynników przeciwzapalnych, ma zdolność do tworzenia biofilmu chroniącego błonę śluzową oraz hamuje rozwój niektórych patogenów.
Badania z wykorzystaniem tego szczepu wykazały, że suplementacja Lactobacillus rhamnosus GG zmniejsza ryzyko biegunki poantybiotykowej z 22,4% do 12,3%. Co więcej, zaobserwowano, że jest ona korzystna również w przypadku biegunki o innej etiologii. Badania dowiodły skuteczności Lactobacillus rhamnosus GG ATCC 53103 także w profilaktyce biegunki podróżnych. Odnotowano, że osoby, które zaczęły suplementować ten szczep dwa dni przed wyjazdem do Ameryki Południowej, Azji lub Afryki i kontynuowały suplementację do końca wyjazdu, rzadziej odczuwały dolegliwości ze strony układu pokarmowego w porównaniu do grupy placebo (3,9% vs. 7,9%)6.
Lactiplantibacillus plantarum 299v (dawniej: Lactobacillus plantarum 299v) to szczep probiotyczny, który wyizolowano po raz pierwszy około 30 lat temu z układu pokarmowego zdrowego człowieka. Obecnie jest on najlepiej udokumentowanym szczepem z gatunku L. plantarum na świecie.
Lactiplantibacillus plantarum 299v wykazuje korzystne działanie przede wszystkim w bólach brzucha i wzdęciach towarzyszących zespołowi jelita drażliwego (IBS). Ponadto pomaga w przypadku zakażeń układu pokarmowego (szczególnie wywołanych przez bakterię Clostridioides difficile) czy w sytuacji potrzeby modulowania działania układu immunologicznego. Suplementacja tego szczepu probiotycznego jest zalecana również osobom, które udają się w podróż. Bakterie chorobotwórcze, z którymi ma styczność podróżny, mogą doprowadzić do naruszenia złącz ścisłych i zaburzenia integralności bariery jelitowej. Tymczasem przyjmowanie Lactiplantibacillus plantarum 299v ogranicza możliwość przylegania patogenów do nabłonka jelit poprzez zwiększenie syntezy mucyny i wzmacnia jelitową barierę śluzówkową7,8.
Ciekawostką jest, że szczep Lactiplantibacillus plantarum 299v był rekomendowany sportowcom, którzy brali udział w letnich igrzyskach olimpijskich w Rio de Janeiro w 2016 roku. Suplementację tego szczepu zalecano ze względu na zmianę stref czasowych, która może mieć negatywny wpływ na mikrobiotę jelitową, a także z powodu ryzyka kolonizacji układu pokarmowego przez lekooporne bakterie z rodziny Enterobacteriaceae czy możliwość zakażenia bakterią E. coli poprzez picie zanieczyszczonej wody.
Inne probiotyki, które są skuteczne i przebadane pod kątem profilaktyki dolegliwości żołądkowo-jelitowych w podróży, to:
Należy pamiętać, że najlepiej zacząć przyjmować je jeszcze przed podróżą9.
Probiotyki należy przyjmować zarówno przed pobytem za granicą, jak i w jego trakcie. Ponadto warto pamiętać o innej formie ochrony, czyli szczepieniach. Obecnie dostępna jest doustna inaktywowana szczepionka przeciwko cholerze, która daje również 3-miesięczną ochronę przed biegunką wywołaną przez toksynotwórcze szczepy bakterii E. coli. Szczególną uwagę powinny zwrócić na nią osoby, które wybierają się na subkontynent indyjski lub do Afryki Subsaharyjskiej.
Kiedy należy zacząć myśleć o stosowaniu probiotyków przed podróżą? Najlepiej zrobić to mniej więcej 7 dni przed wyjazdem i kontynuować zażywanie probiotyku podczas wyjazdu. Po jego zakończeniu wskazana jest konsultacja z lekarzem, który ustali, czy należy już odstawić dany preparat, kontynuować jego zażywanie lub zmienić na inny (zgodnie z indywidualnymi potrzebami).
Zazwyczaj można stosować go niezależnie od pory dnia czy posiłku (chyba że producent zaleci inaczej). Jednak dobrą praktyką jest zażywanie po jedzeniu.
Niektóre probiotyki trzeba najpierw rozpuścić w płynie – ważne, aby nie był on zbyt gorący. Z kolei innych (kapsułek dojelitowych) nie należy rozpuszczać. Informacje na temat dawkowania i sposobu przyjmowania probiotyku powinny zostać zamieszczone na opakowaniu lub ulotce dołączonej do produktu10.
Działanie probiotyków jest szczepozależne, dlatego przed podróżą i podczas niej nie należy stosować dowolnego probiotyku, ponieważ może być on nieskuteczny w zapobieganiu biegunce podróżnych. Turystom zaleca się przede wszystkim przyjmowanie preparatów z Saccharomyces boulardii, L. rhamnosus, L. acidophilus, L. casei, L. plantarum, L. helveticus czy Bifidobacterium – B. breve, B. lactis.
Przed zakupem konkretnego preparatu należy sprawdzić, czy nazwa probiotyku podana na opakowaniu jest 3-członowa:
Ważna jest również ilość bakterii probiotycznych w preparacie. Jest ona wyrażana w jednostkach tworzących kolonie (CFU, ang. colony forming units) i zwykle wynosi od 1 do 10 miliardów CFU w dawce dziennej. Przyjmuje się, że minimalna dawka dobowa probiotyków powinna wynosić mniej więcej 1 x 109 CFU10.
Kolejną kwestią jest postać, w jakiej sprzedawany jest probiotyk. W sprzedaży dostępne są tabletki, kapsułki, proszki i płyny. Formy płynne są zazwyczaj lepiej tolerowane przez dzieci. Jednak warto przemyśleć, czy regularne przyjmowanie takich probiotyków w trakcie wyjazdu nie będzie stanowiło problemu.
Stosowanie probiotyków zaleca się przez cały wyjazd, ale nie jest to jedyny element profilaktyki biegunki podróżnych. Można zapobiec jej wystąpieniu również poprzez przestrzeganie poniższych zaleceń:
Oprócz powyższych zaleceń warto wspomnieć również o wsparciu mikrobioty jelitowej (jeszcze przed podróżą) poprzez odpowiednio zbilansowaną dietę. Ważnym elementem jadłospisu w tym okresie są kiszonki, a także fermentowane produkty mleczne11. Należy także pamiętać o szczepieniach ochronnych na kilka tygodni przed podróżą. Oprócz wspomnianej wcześniej doustnej inaktywowanej szczepionki przeciwko cholerze zalecane może być szczepienie na wirusowe zapalenie wątroby typu A czy dur brzuszny. Najlepiej skonsultować kwestię szczepień z lekarzem medycyny podróży, który zdecyduje, jakie preparaty są wskazane (m.in. ze względu na kierunek wyjazdu).
Podróż to czas wypoczynku, odkryć i nowych doznań. Można powiedzieć, że jednocześnie jest to niemałe wyzwanie dla układu pokarmowego. Zmiana klimatu, kuchni i rytmu dnia może łatwo zaburzyć równowagę mikrobioty jelitowej. W związku z tym już na kilka dni przed podróżą należy pomyśleć o probiotykoterapii. Warto sięgać po dobrze przebadane szczepy, zwracać uwagę na warunki ich przechowywania oraz indywidualne potrzeby organizmu. Przyjmowanie probiotyków jest zalecane zarówno przed podróżą, jak i w jej trakcie – dotyczy to nie tylko osób dorosłych, ale i dzieci.
W endokrynologii wyróżnia się dwie najważniejsze jednostki chorobowe związane z zaburzeniami wydzielania kortyzolu – chorobę Addisona i zespół Cushinga. Jednak badania pokazują, że zaburzenia wydzielania kortyzolu mogą również współistnieć z takimi chorobami, jak: otyłość, zespół metaboliczny, cukrzyca typu 2, zaburzenia depresyjne czy choroby z autoagresji.
Selen ma duże znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka. Pierwiastek ten jest ściśle związany z prawidłowym funkcjonowaniem tarczycy oraz prawidłowym metabolizmem hormonów tarczycowych, pełni również rolę w leczeniu chorób tego narządu.. W ostatnich latach prowadzono wiele badań dotyczących znaczenia selenu w leczeniu choroby Hashimoto. Badania wskazują wyraźnie na pozytywny wpływ terapeutyczny suplementacji selenu u chorych z autoimmunologiczną niedoczynnością tarczycy leczonych lewotyroksyną w połączeniu z suplementacją selenu oraz u pacjentów z subkliniczną niedoczynnością.
Zakażenie Helicobacter pylori dotyczy ponad połowy populacji świata i jest jednym z kluczowych czynników rozwoju raka żołądka. Choć standardem leczenia pozostaje antybiotykoterapia wsparta inhibitorami pompy protonowej, narastająca antybiotykooporność i częste niepowodzenia eradykacji skłaniają do poszukiwania terapii wspomagających. Coraz większe zainteresowanie budzi Nigella sativa (czarnuszka siewna) – roślina o udokumentowanych właściwościach przeciwbakteryjnych i przeciwzapalnych.
