Posłuchaj wersji audio artykułu
Olej rzepakowy od lat zajmuje ważne miejsce w zaleceniach żywieniowych ze względu na korzystny profil kwasów tłuszczowych i zawartość kwasu α-linolenowego. W artykule przedstawiono najnowsze dane dotyczące możliwej obecności glifosatu w oleju rzepakowym, uwzględniając jego właściwości fizykochemiczne oraz losy tego związku podczas przetwarzania nasion.
Olej rzepakowy od lat stanowi filar zaleceń żywieniowych w profilaktyce chorób układu krążenia oraz zaburzeń metabolicznych. Charakteryzuje się optymalnym zestawem kwasów tłuszczowych: zawiera zaledwie ok. 7% nasyconych kwasów tłuszczowych (SFA), wysoki udział jednonienasyconych kwasów tłuszczowych (MUFA, ok. 64%) oraz ok. 28% wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (PUFA). Kluczowym atutem oleju rzepakowego jest blisko dwudziestoprocentowa zawartość kwasu a-linolenowego (ALA, ok. 10–11%) przy relacji omega-6 do omega-3 na poziomie około 2:1. Mimo udokumentowanych właściwości prozdrowotnych, w debacie publicznej pojawiają się obawy dotyczące obecności pozostałości środków ochrony roślin w oleju rzepakowym, w szczególności glifosatu. Niniejszy artykuł przedstawia dogłębną analizę molekularną, fizykochemiczną oraz analityczną, opartą na danych z badań publikowanych w indeksowanych czasopismach i raportach instytucji EFSA (European Food Safety Authority) oraz JMPR (Joint FAO/WHO Meeting on Pesticide Residues), dowodząc, że konsumpcyjny olej rzepakowy jest wolny od obecności glifosatu.
Kluczowym atutem oleju rzepakowego jest blisko dwudziestoprocentowa zawartość kwasu a-linolenowego (ALA, ok. 10–11%) przy relacji omega-6 do omega-3 na poziomie około 2:1.
Glifosat (kwas N-(fosfonometyl)glicynowy) jest małocząsteczkowym związkiem chloroorganicznym o budowie polarnej, zawierającym w swojej strukturze grupy funkcyjne: fosfonową, karboksylową oraz aminową. Posiada ekstremalnie niską wartość współczynnika podziału oktanol/woda: (logKow ≈−3,2 do -4,0), co definiuje go jako związek wysoce hydrofilny (rozpuszczalny w wodzie) i jednocześnie lipofobowy (nierozpuszczalny w tłuszczach).
Z punku widzenia chemii fizycznej:
W konsekwencji, nawet jeśli roślina rzepaku miała kontakt z preparatem zawierającym glifosat, do czystej frakcji lipidowej ekstraktowanej z nasion nie przechodzą cząsteczki tej substancji.
Badania nad transferem zanieczyszczeń w rolniczym przetwórstwie spożywczym (tzw. processing studies) prowadzone zgodnie z wytycznymi OECD jednoznacznie określają wskaźnik przetwarzania (Processing Factor, PF) dla glifosatu w procesie tłoczenia i rafinacji olejów roślinnych.
Współczynnik przetwarzania definiuje się jako:
Słoma rzepakowa: Znaczna część glifosatu (szacunkowo ok. 90% całej substancji obecnej w roślinie) pozostaje w słomie oraz częściach wegetatywnych rzepaku, co wynika ze spryskiwania powierzchniowego i ograniczonej translokacji związku do samych nasion.
Śruta poekstrakcyjna / makuch rzepakowy: Ze względu na polarność glifosatu, ponad 99% ewentualnych pozostałości obecnych w nasionach wiąże się ze stałą frakcją surowca (PF > 1,0).
Surowy olej rzepakowy: Przejście glifosatu do surowej frakcji lipidowej jest fizycznie ograniczone (PF < 0,05).
Proces rafinacji (odśluzowywanie, odkwaszanie, bielenie, dezodoryzacja):
Odśluzowywanie: Dodanie fazy wodnej lub kwasu cytrynowego/fosforowego powoduje wiązanie i wypłukiwanie resztkowych związków polarnych.
Bielenie i Dezodoryzacja: Etapy wysoko-temperaturyzowane pod zmniejszonym ciśnieniem usuwają śladowe zanieczyszczenia polarne.
Ocena prawno-żywnościowa JMPR oraz EFSA wskazuje, że dla rafinowanego oleju rzepakowego wskaźnik PF dla glifosatu wynosi <00,1 (wartość arbitralnie przyjęta jako zerowa lub poniżej analitycznej granicy oznaczalności).
Do oznaczania pozostałości glifosatu oraz jego głównego metabolitu – kwasu aminometylofosfonowego (AMPA) – w matrycach o wysokiej zawartości tłuszczu stosuje się technikę wysokosprawnej chromatografii cieczowej połączonej z tandemową spektrometrią mas (LC-MS/MS) lub chromatografię jonową. Standardowa granica oznaczalności (LOQ) dla tych metod w próbach olejowych wynosi 0,01 mg/kg.
Badania rynkowe PSPO (Polskie Stowarzyszenie Producentów Oleju): W ramach weryfikacji jakości produktów dostępnych w polskich sklepach, niezależne, akredytowane laboratorium przeprowadziło szczegółowe analizy 20 najpopularniejszych marek olejów rzepakowych (zarówno rafinowanych, jak i tych tłoczonych na zimno). We wszystkich 20 badanych próbkach poziom glifosatu znajdował się poniżej granicy oznaczalności ($<0,01\text{ mg/kg}$), co jednoznacznie potwierdza brak obecności tej substancji w tłuszczach dostępnych dla polskich konsumentów.
EFSA (European Food Safety Authority): W corocznych sprawozdaniach dotyczących pozostałości pestycydów w żywności na terenie Unii Europejskiej, matryce olejowe (w tym olej rzepakowy rafinowany i tłoczony na zimno) wykazują w 100% badanych prób poziom glifosatu poniżej granicy oznaczalności (<LOQ).
Państwowy Instytut Weterynaryjny – PIB / Państwowa Inspekcja Sanitarna: Badania kontrolne na rynku polskim potwierdzają brak wykrywalnych pozostałości glifosatu w próbach handlowych olejów rzepakowych konsumpcyjnych.
Tabela 1. Dopuszczalne limity (MRL) oraz średnie stężenia analityczne glifosatu w produktach rzepakowych
We wszystkich 20 badanych próbkach poziom glifosatu znajdował się poniżej granicy oznaczalności ($<0,01\text{ mg/kg}$), co jednoznacznie potwierdza brak obecności tej substancji w tłuszczach dostępnych dla polskich konsumentów.
Tabela 2. Porównanie składu profili kwasów tłuszczowych w wybranych olejach konsumpcyjnych
Zgodnie z wytycznymi oceny ryzyka, Dopuszczalne dzienne spożycie (ADI – Acceptable Daily Intake) dla glifosatu ustalone przez EFSA wynosi $0,5\text{ mg/kg}$ masy ciała.
Dla dorosłego człowieka o masie ciała 70 kg bezpieczny limit dobowy to:
Przyjmując skrajny, czysto teoretyczny scenariusz (gdzie poziom w oleju równa się analitycznej granicy wykrywalności $\text{LOQ} = 0,01\text{ mg/kg}$, spożycie 50 g oleju rzepakowego dziennie skutkowałoby pobraniem:
Co stanowi 0,0014% wartości ADI. W rzeczywistości, przy braku obecności cząsteczek w matrycy lipidowej, pobranie glifosatu z olejem rzepakowym wynosi 0 mg.
Obawy przed glifosatem nie powinny stanowić przesłanki do eliminowania oleju rzepakowego z jadłospisu. Korzyści zdrowotne wynikające ze spożywania tego tłuszczu są poparte licznymi dowodami klinicznymi.
Analiza danych fizykochemicznych, parametrów podziału frakcyjnego w procesach przetwórczych oraz wyników badań analitycznych jednoznacznie dowodzi, że olej rzepakowy nie zawiera glifosatu. Wysoce polarny charakter tej cząsteczki uniemożliwia jej rozpuszczanie i kumulację w fazie lipidowej. Eliminacja oleju rzepakowego z diety z powodu obaw o obecność tego herbicydu jest pozbawiona podstaw naukowych i może uniemożliwić pacjentom wyciągnięcie korzyści zdrowotnych wynikających z podaży niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych.
#Fundusze Promocji
We wrześniu 2026 roku opublikowano pierwsze polskie wytyczne dotyczące diagnostyki, leczenia i monitorowania celiakii u dorosłych. Dokument porządkuje najważniejsze zasady postępowania z pacjentem, uwzględniając m.in. aktualne europejskie standardy ESsCD oraz znaczenie kompleksowej opieki dietetycznej.
Błonnik pokarmowy jest jednym z kluczowych czynników kształtujących funkcjonowanie mikrobioty jelitowej, dostarczając mikroorganizmom substratów wykorzystywanych w procesach fermentacji. Znaczenie dla zdrowia ma jednak nie tylko jego ilość, lecz także różnorodność, struktura i fermentowalność poszczególnych frakcji. Dostępne dane wskazują, że odpowiednio zróżnicowane źródła błonnika mogą wpływać na aktywność metaboliczną mikrobioty, w tym produkcję krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych oraz integralność bariery jelitowej.
Bor jest pierwiastkiem obecnym przede wszystkim w produktach roślinnych, którego znaczenie biologiczne wciąż pozostaje przedmiotem badań. Dostępne dane wskazują na jego możliwy udział m.in. w gospodarce mineralnej, procesach zapalnych, metabolizmie i funkcjonowaniu mikrobioty, jednak siła dowodów w poszczególnych obszarach jest zróżnicowana.
