Błonnik pokarmowy jest jednym z kluczowych czynników kształtujących funkcjonowanie mikrobioty jelitowej, dostarczając mikroorganizmom substratów wykorzystywanych w procesach fermentacji. Znaczenie dla zdrowia ma jednak nie tylko jego ilość, lecz także różnorodność, struktura i fermentowalność poszczególnych frakcji. Dostępne dane wskazują, że odpowiednio zróżnicowane źródła błonnika mogą wpływać na aktywność metaboliczną mikrobioty, w tym produkcję krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych oraz integralność bariery jelitowej.
Błonnik pokarmowy obejmuje heterogenną grupę składników diety (głównie węglowodanów złożonych) opornych na trawienie i wchłanianie w jelicie cienkim, których spożycie rozpatrywane jest przede wszystkim w kontekście regulacji czasu pasażu jelitowego, zwiększania objętości stolca oraz profilaktyki zaparć czy zapalenia uchyłków jelita¹. Rozwój badań nad mikrobiotą jelitową istotnie rozszerzył jednak rozumienie jego funkcji. Obecnie błonnik można traktować nie tylko jako składnik diety oddziałujący bezpośrednio na przewód pokarmowy, lecz także jako jeden z najważniejszych substratów kształtujących skład, aktywność metaboliczną i wzajemne interakcje mikroorganizmów jelitowych. Takie właściwości wykazują błonniki o funkcjach prebiotycznych. W konsekwencji działanie wybranych typów błonnika może wykraczać poza środowisko jelita i obejmować regulację metabolizmu gospodarza, funkcji bariery jelitowej oraz odpowiedzi immunologicznej².
Znaczenie błonnika jest szczególnie istotne w kontekście współczesnego modelu żywienia. Dieta typu zachodniego charakteryzuje się dużym udziałem żywności wysokoprzetworzonej, tłuszczów nasyconych i cukrów prostych oraz stosunkowo małą podażą produktów roślinnych bogatych w błonnik. Tymczasem rekomendowane spożycie błonnika dla osób dorosłych wynosi zwykle około 30 do 40 g/dobę (lub 14 g/1000 kcal)¹, podczas gdy rzeczywista podaż w wielu populacjach uprzemysłowionych pozostaje wyraźnie niższa³. Pomimo dobrze udokumentowanych korzyści zdrowotnych, spożycie błonnika także w populacji polskiej pozostaje wyraźnie poniżej wartości zalecanych. W reprezentatywnym badaniu obejmującym 4000 dorosłych mieszkańców Polski średnie spożycie błonnika wynosiło 17,83 g/dobę, czyli około 78% zalecanej podaży, a jedynie około 20% badanych realizowało rekomendowane spożycie. Mężczyźni spożywali średnio 19,34 g/dobę, a kobiety 16,43 g/dobę. Głównym źródłem błonnika były produkty zbożowe, dostarczające 44,1% jego całkowitej podaży, następnie warzywa (23,6%) i owoce. Jednocześnie udział produktów pełnoziarnistych był niewielki, a spożycie nasion roślin strączkowych oraz orzechów i nasion – bardzo niskie⁴. Obserwacje te nabierają dodatkowego znaczenia w świetle danych wskazujących, że zmniejszenie dostępności węglowodanów wykorzystywanych przez mikrobiotę jako źródło energii może prowadzić nie tylko do zmian taksonomicznych mikrobioty, lecz przede wszystkim odmiennego jej funkcjonowania⁵⁻⁷.
Błonnik pokarmowy jest jednym z kluczowych czynników kształtujących funkcjonowanie mikrobioty jelitowej, dostarczając mikroorganizmom substratów wykorzystywanych w procesach fermentacji. Znaczenie dla zdrowia ma jednak nie tylko jego ilość, lecz także różnorodność, struktura i fermentowalność poszczególnych frakcji. Dostępne dane wskazują, że odpowiednio zróżnicowane źródła błonnika mogą wpływać na aktywność metaboliczną mikrobioty, w tym produkcję krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych oraz integralność bariery jelitowej.
Pełna treść artykułu, wraz z załącznikami do pobrania, dostępna jest dla prenumeratorów czasopisma, po zalogowaniu się.
Zakład Biochemii i Żywienia Człowieka, Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie
We wrześniu 2026 roku opublikowano pierwsze polskie wytyczne dotyczące diagnostyki, leczenia i monitorowania celiakii u dorosłych. Dokument porządkuje najważniejsze zasady postępowania z pacjentem, uwzględniając m.in. aktualne europejskie standardy ESsCD oraz znaczenie kompleksowej opieki dietetycznej.
Olej rzepakowy od lat zajmuje ważne miejsce w zaleceniach żywieniowych ze względu na korzystny profil kwasów tłuszczowych i zawartość kwasu α-linolenowego. W artykule przedstawiono najnowsze dane dotyczące możliwej obecności glifosatu w oleju rzepakowym, uwzględniając jego właściwości fizykochemiczne oraz losy tego związku podczas przetwarzania nasion.
Bor jest pierwiastkiem obecnym przede wszystkim w produktach roślinnych, którego znaczenie biologiczne wciąż pozostaje przedmiotem badań. Dostępne dane wskazują na jego możliwy udział m.in. w gospodarce mineralnej, procesach zapalnych, metabolizmie i funkcjonowaniu mikrobioty, jednak siła dowodów w poszczególnych obszarach jest zróżnicowana.
