Morfologia krwi obwodowej jest podstawowym badaniem laboratoryjnym, które polega na ilościowej i jakościowej ocenie wyglądu komórek krwi. Badanie to przysługuje co najmniej raz w roku każdej osobie, która posiada ubezpieczenie zdrowotne. Jest ono niedrogie, ale jednocześnie pozwala na ogólną ocenę stanu zdrowia pacjenta i wykrycie na wczesnym etapie różnych patologii. Morfologia bada trzy układy: czerwonokrwinkowy, białokrwinkowy i płytkowy. W pierwszej części artykułu zostaną przedstawione patologie układu czerwonokrwinkowego, które są najczęściej spotykane w gabinecie dietetyka.
Najczęstszą przyczyną niedokrwistości spotykaną w gabinecie dietetyka jest niedobór żelaza. Szacuje się, że 4–5 mld ludzi na świecie cierpi na niedobory tego pierwiastka4. Przyczynami niedoboru żelaza są: zbyt mała podaż w diecie i/lub zaburzenia jego wchłaniania, utrata krwi, przewlekłe stany zapalne oraz obecność niektórych polimorfizmów genetycznych5 .
Omówimy tę patologię na przykładzie wyniku morfologii krwi 25-letniej kobiety z objawami typowymi dla niedokrwistości, jak: bladość skóry, podkrążone oczy, wypadanie włosów, skłonność do zajadów, problemy z koncentracją (tab. 1). Pacjentka ma niską hemoglobinę (9,9 g/dl), co wskazuje na niedokrwistość. Kolejnymi parametrami, na które powinniśmy zwrócić uwagę, są MCV, MCH i MCHC. Są to podstawowe parametry, które pozwalają na zróżnicowanie przyczyn niedokrwistości. Niski MCV wskazuje na małą objętość czerwonych krwinek (mikrocytozę). Natomiast niski MCH i MCHC wskazują na niską zawartość hemoglobiny w krwince (niedobarwliwość). Obniżenie wartości tych parametrów sugeruje niedokrwistość z niedoboru żelaza. Wysoki procent RDW-CV wskazuje, że u pacjentki występują czerwone krwinki o różnej wielkości, co najprawdopodobniej jest spowodowane niedoborem żelaza w ustroju. Ilość czerwonych krwinek i hematokryt są w normie, jednak nie zawsze są one obniżone w niedokrwistościach.
W celu potwierdzenia niedokrwistości z niedoboru żelaza należy wykonać badania oceniające wskaźniki gospodarki żelazowej we krwi: stężenie wolnego żelaza, ferrytynę, całkowitą zdolność wiązania żelaza, nasycenie transferyny oraz rozpuszczalny receptor transferyny. Każdy z tych wskaźników będzie dawał nam trochę inną informację o statusie żelaza w ustroju.
Stężenie wolnego żelaza we krwi podlega dużym wahaniom w ciągu doby (nawet do 30%), dlatego jego ocena ma ograniczoną wartość diagnostyczną. Jego stężenie może spadać lub wzrastać w trakcie zakażeń. Przejściowo wzrasta także po spożyciu łatwo przyswajalnego żelaza z pożywienia lub suplementacji.
Ferrytyna wyraża ilość zapasów żelaza w organizmie. Jej wartość bardzo szybko spada w trakcie niedoboru żelaza, dlatego przy interpretacji ferrytyny ważne jest, aby zwrócić uwagę na to, czy jej wartość jest bliska dolnej granicy normy. Niestety, ferrytyna jest również białkiem ostrej fazy, co oznacza, że w stanach zapalnych może być podwyższona i może „maskować” niedobór żelaza. Z tego też powodu jej wzrost nie zawsze jest związany ze wzrostem zapasów żelaza w ustroju.
Całkowita zdolność wiązania żelaza (TIBC, ang. Total Iron Binding Capacity) jest parametrem, który ma na celu ocenę maksymalnej ilości żelaza potrzebnej do całkowitego wysycenia transferyny. Transferyna jest białkiem transportującym żelazo we krwi i dawniej była stosowana jako wskaźnik wielkości puli żelaza transportowanego. W stanach niedoboru żelaza wątroba zaczyna syntetyzować więcej transferyny, aby zwiększyć możliwości wychwytu wolnego żelaza. Wartość TIBC jest zależna od stężenia transferyny i w niedokrwistościach z niedoboru żelaza będzie wysoka. Wzrost TIBC jest również obserwowany u kobiet w ciąży i w trakcie stosowania antykoncepcji.
U osób z podejrzeniem niedoboru żelaza TIBC jest zwykle oznaczany razem ze stężeniem wolnego żelaza. Wyniki tych dwóch badań pozwalają na obliczenie wysycenia transferyny (TfS), które jest wskaźnikiem bardziej przydatnym do oceny gospodarki żelazem niż każde z tych badań indywidualanie. TfS wyraża stosunek ilości żelaza do transferyny we krwi. Prawidłowe wartości TfS wahają się w granicach 20–55%, a wartość poniżej 15% wskazuje na niedobór żelaza.
Morfologia krwi obwodowej jest podstawowym badaniem laboratoryjnym, które polega na ilościowej i jakościowej ocenie wyglądu komórek krwi. Badanie to przysługuje co najmniej raz w roku każdej osobie, która posiada ubezpieczenie zdrowotne. Jest ono niedrogie, ale jednocześnie pozwala na ogólną ocenę stanu zdrowia pacjenta i wykrycie na wczesnym etapie różnych patologii. Morfologia bada trzy układy: czerwonokrwinkowy, białokrwinkowy i płytkowy. W pierwszej części artykułu zostaną przedstawione patologie układu czerwonokrwinkowego, które są najczęściej spotykane w gabinecie dietetyka.
Pełna treść artykułu, wraz z załącznikami do pobrania, dostępna jest dla prenumeratorów czasopisma, po zalogowaniu się.
Zespół jelita przesiąkliwego (ZJP) jest terminem w medycynie, który nadal budzi kontrowersje. Pojawia się jednak coraz więcej dowodów naukowych wskazujących na prawdziwość hipotezy zaburzenia przepuszczalności bariery jelitowej. Postuluje się, że ZJP może być jedną z przyczyn stanu zapalnego o niskim nasileniu, który towarzyszy chorobom cywilizacyjnym.
Skuteczność diety z ograniczeniem łatwo fermentujących oligosacharydów, disacharydów, monosacharydów i polioli (FODMAP) została dość dobrze udokumentowana u osób dorosłych z zespołem jelita drażliwego. Na tej podstawie wiele towarzystw rekomenduje jej stosowanie w leczeniu zespołu jelita drażliwego. Dieta ta składa się z trzech faz i powinna być prowadzona pod opieką dietetyka.
Zakażenie Helicobacter pylori dotyczy ponad połowy populacji świata i jest jednym z kluczowych czynników rozwoju raka żołądka. Choć standardem leczenia pozostaje antybiotykoterapia wsparta inhibitorami pompy protonowej, narastająca antybiotykooporność i częste niepowodzenia eradykacji skłaniają do poszukiwania terapii wspomagających. Coraz większe zainteresowanie budzi Nigella sativa (czarnuszka siewna) – roślina o udokumentowanych właściwościach przeciwbakteryjnych i przeciwzapalnych.
